Tag: recensie (Page 1 of 3)

Irene raasde over North Carolina en we hadden Guy Verhofstadt de hele avond op TV. Als kind werd zijn mond afgeplakt omdat hij teveel kletste, en je zag in de ogen van Jelle dat hij dat drastische middel maar al te graag zo nu en dan tot zijn beschikking had willen hebben. Eenmaal op gang, was Guy-spraakwaterval-Verhofstadt niet meer te stoppen.

Hij had een missie natuurlijk: Europa verkopen aan de Nederlandse kijker. De Nee bij het referendum zat hem nog hoog, hij moest en zou het geweldige van de nieuwe federale unie openbaren. Dus kregen wij ruim drie uur Europa talk. Wat eigenlijk wel meeviel, niet in de laatste plaatst dankzij zijn charmante voorkomen. Eigenlijk is hij afzichtelijk om te zien – met die Neus, met die jampottenglazen op die Neus, met die kleine oogjes achter die jampottenglazen – maar de aanbiddelijke konijnentandjes (“Ik wou geen beugel”) maken veel goed. En hij zuipt gewoon rode wijn: hij heft het glas en roept “Proost!”– tenminste geen asceet zoals zijn voorgangers, die wel een glaasje hadden kunnen gebruiken (in ieder geval some of them).

Van alle leuke dingen die op TV te zien zijn kiest hij als binnenkomer een ellenlange begrafenisstoet gevolgd door een scene waarin een hyperactieve Donald Sutherland een kitten vermorzelt met zijn blote voorhoofd. Het poesje moet het symbool zijn van de communisten, Donald voor de fascisten die, as we speak de kop opsteken in Europa (daarom dit filmpje). Donald zegt dan met gevoel voor drama: “The only thing to be feared is fear only”, al het onomstotelijke bewijs van het tegendeel bewijzend. Dat waarschuwen zou een rode draad in de uitzending worden. We kregen een preek van Mitterand voorgeschoteld, die het Europees Parlement aanmaant om elkaar te omarmen: “We hebben allemaal redenen om een ander land te haten […] . Laten we deze haat niet doorgeven, maar het vertrouwen in de verzoening”. Dat klinkt vooralsnog aannemelijk. Maar dan: “Mijn land is niet nationalistisch” – hij heeft duidelijk gevoel voor ironie. “Il faut vaincre ses préjugés”, en de klap op de vuurpijl: “Le nationalisme, c’est la guerre.” Guy pakt dat op: “Nationalisme is een uitvinding van ons Europeanen, uit de Napoleontijd”. Nou, dat lijkt me enigszins overdreven. Japan kon er destijds ook wat van, hoor, als ariërs uit het Oosten, en wat te zeggen over China, die zich duizenden jaren heer en meester waande in the other side of the earth. Niet voor niets schrijf je China met de karakters voor “rijk van het midden”. Land van het midden, jongens, het land waar alles om draait, het centrum des Welts. Maar goed, het is Europa talk tonight, dus vergeten we die vervelende verre landen wanneer het ons uitkomt. We halen ze straks wel bij als het nodig blijkt te zijn. Jelle, die zich kranig staande houdt in die verbale storm: “Is Europa niet medeverantwoordelijk voor de opkomst van het populisme?” Pats.

Uit beide speeches, die van Mitterand en die van Guy, maken we op dat nationalisme een heet hangijzer is geworden, het mag niet meer in Europa. Nationalisme is TABOE in Europa. Terwijl, als je de grondwet die we destijds voorgeschoteld kregen goed leest, je niet anders kan concluderen dat Europa als één supernationalistisch orgaan is bedoeld: geen strijd TUSSEN DE STATEN onderling, maar wel een keiharde muur eromheen. Als de kiezers destijds dit hadden begrepen, dan hadden ze zich waarschijnlijk twee keer achter de oren gekrabd voor ze de grondwet wegstemde. Grondwet die, vermomd als het verdrag van Lissabon, later toch door onze neus is geboord, zonder vlag en zonder het muziekje van Beethoven om de Nederlanders te behagen, leren we vanavond van Guy. WAT EEN CONCESSIE. We zijn diep dankbaar.

Kortom, dat gelul over nationalisme is pure retoriek. Het is net als de definities van altruïsme vs egoïsme. Als je doorgraaft is de grootste altruïst toch egoïstisch, omdat hij of zij altijd een bepaalde groep voor zal trekken. Het zit hem in de grootte van die groep. Is die gereduceerd tot één persoontje – hemzelf – dan is die een mega-egoïst. Is de groep gelijk aan de aardbol, dan hebben we te maken met een altruïst, zonder meer. Tot er hele lieve buitenaardse wezentjes te voorschijn komen die één bij één gemarteld en afgemaakt worden in naam van diezelfde wereld waar we toebehoren. Ja, wat ben je dan? Hoog tijd trouwens, voor een vijandige aanval from outer space. Niets beter dan dat om de klokken gelijk te zetten op onze verscheurde aardbol waar de zo gewenste broederliefde te lang op zich laat wachten. Dan weten we niet hoe snel we het wereldnationalisme hoog in het vaandel houden. Helaas, moeten we het nu doen met “enkele grote imperia (China, de VS etc…). Kleine natiestaten kunnen niets meer.” Waarbij ik elke keer “nazistaten” begreep. Ik heb sowieso altijd grote moeite de Belgen (en de Drentenaren, de Brabanders, de Veluwenaren) te volgen dus het kan heel goed zijn dat geen enkele van de quotes die ik opgeschreven klopt. Misschien zijn ze stuk voor stuk ontsproten aan mijn overactieve fantasie. U zijt gewaarschuwd.

Nog een fragment: Een marktkoopman uit Tunesië die zichzelf in brand stak omdat hij niet meer tegen de treiterijen van de corrupte ambtenaren kon, waaraan hij bakshish weigerde te betalen. Op zijn kist lag de vlag van Tunesië. “Niet de vlag van de Islam” (wat dat ook moge zijn), lichtte Guy toe. Wat het bewijs is dat de islamofascisten geenszins instigators van de Arabische lente zijn, dat de angst van Europa hiervoor ongegrond is . En ik al die tijd denken dat de Europeanen bang waren dat de Islamisten zouden profiteren van het machtsvacuüm dat steevast zal ontstaan. Ik ben volkomen gerustgesteld. Jelle: “U heeft Khadaffi ontmoet. Hoe voelde het om de hand te schudden van iemand van wie u wist dat hij een moordenaar was?” Een vraag die ik graag aan Uri Rosenthal zou willen stellen, nu blijkt dat hij blijmoedig zaken gaat doen met onze eigen “molenaar” Desi Bouterse (“Bouterse molenaar” schreeuwden zijn tegenstanders, omdat het woord moordenaar taboe was. Of was dat iemand anders? Dat kan heel goed. Overactieve fantasie weet u wel…)

Hij probeert het nog even: “In Amsterdam zijn er 187 nationaliteiten” Waarop Guy een boek uit zijn binnenzak haalt en begint een beschrijving voor te lezen – wat hij verdomd blijkt te kunnen – van een plaats in pakweg Bulgarije die ooit een ware paradijselijke smeltkroes bleek te zijn geweest. Guy: “We moeten af van de idee van Europa als een verzameling van nationalistische eilandjes, anders zullen we een DEMOCRATISCH DEFICIT voelen.” Wat dat was, een democratisch deficit, is vast en zeker aan de orde geweest, maar ik kon dat in de 3 uur durende staccato woordenstroom niet ontwarren.

Jelle: “U loopt zo ver voor de troepen uit dat de mensen u niet meer zien.” (ondertiteling: “U praat te snel, u bent niet meer te volgen”). Hij kwam met iets leuks: de mythe van Europa, het meisje waar Zeus verliefd op was en voor wie hij zich (tijdelijk) in een stier veranderde. Jelle vroeg hoe het nou ook weer afliep met Europa. Guy wist het niet. Ik dacht subiet: slecht. In mijn geheugen was zij zelf in een koe veranderd en aan de hemel vastgeklonken. In werkelijkheid werd haar schoondochter op haar beurt verliefd op een stier (een echte), en zo werd Europa mooi oma van een afzichtelijk en bloederig monster, de Minotaurus. Laten we bidden dat dit geen voorteken is.

We kregen de massaslachting in Rwanda voor de kiezen, in de elegante vorm van een gestileerd stukje uit de film Hotel Rwanda – zoals Guy terecht opmerkte was de werkelijkheid duizenden malen erger. In Rwanda werden mensen geslacht op zulke gruwelijke wijze. Guy heeft het over bendes die een eerste keer langskwamen om de hand van elke dorpeling af te hakken, de volgende dag het been. Ik las destijds over zwangeren van wie de buik opengesneden werd en de vrucht door midden gekliefd, van moeders die hun baby in kokende olie moesten gooien. In het fragment zien we het Afrikaanse pendant van Srebrenica: een horde Tutsi’s komt aanlopen aan de arm van Belgische christenen, journalisten e.a., maar worden geweigerd uit de bus die de buitenlanders moet evacueren. De Tutsi’s, waaronder vele kinderen, worden door de eigenaar, een gematigde Hutu, naar Hotel Rwanda geleid met de woorden: “Go to the hotel, we will take care of you. Don’t be afraid.” Hier gaat een akelig belletje rinkelen, niet waar. De VN heeft de blauwe helmen terug geroepen uit het gebied, in plaats van het onderdrukte volk aldaar te beschermen. De Fransen deden er een schepje bovenop: ze hielpen zelfs de Hutu’s onder het mom van francofilie. Guy is daar bitter over. “De Europeanen met onze grote woorden over democratie en vrijheid… Als puntje bij paaltje komt bij de grote drama’s van de 20ste eeuw deden we helemaal niets: de Cambodjaanse genocide, de Shoah…” (Hij stopt net voor hij de Armeense genocide noemt, gelukkig, want dat is taboe in Europa, vanwege de gevoeligheid bij de Turken). Hij heeft zijn excuses voor Rwanda aangeboden, wat volgens hem wel degelijk heeft geholpen voor de verwerking van het drama. Voor Srebrenica heeft Nederland zich nooit verontschuldigd, valt Jelle hem bij.

De bankcrisis werd erbij gehaald: we kregen een spoedcursus macro-economie. De huidige malaise begon in IJsland. Dat land had de grote fout gemaakt om drie banken te privatiseren. Die banken hebben zich vervolgens volgevreten op allerlei mogelijke manieren, ze leenden bijvoorbeeld 10 keer het BBP van IJsland, onder het goedkeurend oog van vadertje staat, die de bankieren uit eten nam om ermee te pronken, blij dat ze het zo goed deden. Dat gebrek aan controle is de basis van de crisis, zo leerden wij. Er vlogen neologismen als “het ponzischema”, “Basel I”, “Basel II” en “Basel III” voorbij, en we kregen er zelfs een heuse tip bij: “Een gedifferentieerde portefeuille van aandelen, obligaties en spaargelden is de basis van een gezond pensioenregeling”, legt Guy uit, de enige liberale politicus zonder beleggingspakket (Hij voelt zich “onrustig”bij aandelen). Voor het oplossen van alle mogelijke Europese problemen heeft Guy een panacee paraat: De Europese obligatiemarkt. Als die zou komen, dan zouden alles sores als sneeuw voor de zon smelten. Want, zo legt hij vurig uit: “Hoe groter de obligatiemarkt, hoe liquider, en hoe lager de rente.” Hij wil naast de monetaire unie ook een echte financiële en fiscale unie creëren. Iets wat ik in mijn onnozelheid dacht al lang te hebben, maar dit ter zijde. Die obligatiemarkt zou ons evenwel verlossen van alle mogelijke kwaadaardigheid of zelfs nonchalance van de lidstaten: bij elke misstap zouden ze uit die Europese obligatiemarkt geknikkerd worden. “Dat zou een echte sanctie zijn”. Waaruit ik lees dat we die nu niet hebben. Een geruststellende gedachte.

Tussen al die ecopolitieke misère kregen we de verplichte leuke stukjes. Wat ik het vetste vond was die man die een ongeluk had gehad waardoor hij het met één arm moest doen. Hij had een trucje bedacht om zijn gazon door te blijven maaien – het ei van Columbus als u het mij vraagt – een paal in het midden van het veld met een lang touw aan de grasmaaier vast, die dan vervolgens rondjes gaat lopen draaien. Steeds kleinere rondjes, tot hij bij de paal komt. Dit had niets maar dan niets met Europa te maken, maar met de moeder van Guy, al kan dat ook heel goed een verzinsel zijn van me, vrees ik achteraf. Dan The making of een kunstwerk van An Weiwei: een vloer, niet van pindakaas maar van miljoenen kleien zonnebloempitten. “Dat is de kern van de mens: wie we ook zijn, wat we ook doen bepaalt de wereld. ELK VAN ONS IS ZO’N PITJE.” licht Guy met een filosofisch gevoel voor drama toe. Dan nog iets over een abstract kunstenaar (je kan bij zomergasten echt niet aankomen met iets figuratiefs), en iets muzikaals: Orfeo van Monteverdi “Opera uit het begin, in zijn pure vorm, omdat een avond als deze in pure schoonheid moet eindigen.” De zangers: “Orfeo et Euridice, de een gebeten door een slang, de ander geveld door rouw.” De avond is begonnen met een begrafenis en eindigt met de dood van twee geliefden. Jelle deed er een reclameboodschap of his own erachter aan en keek tenslotte met een triomfantelijke blik de camera in: hij had het Zomergastenseizoen glorieus doorstaan.

Mij mag u op taart trakteren – ik heb hard gewerkt. Liefst een Puits D’Amour van Pâtisserie Stoher uit de Rue Montorgueil in Parijs, te bestellen via Vrouwke van Stavast. Alvast bedankt.

Gisteren in Zomergasten, “één van de meeste succesvolle Nederlandse kunstenaars op dit moment”: Erik van Lieshout. Het zal aan mij liggen, maar ik had nooit van de beste man gehoord. Terwijl hij nota bene van mijn generatie blijkt te zijn, stelde ik verbaasd vast na enig speurtocht: al die tijd dacht ik met een vroeg dertigjarige te maken te hebben. In eerste instantie meende ik een Fries accent te horen. Het bleek Brabants te zijn. Ook had ik hem me voorgesteld als een lange sterke man, breed gebouwd: zolang hij zat leek dat zo. Pas toen hij opstond om een 10m lange tekening uit te rollen zag ik dat hij een kop kleiner was dan Jelle.

Jelle was in vorm – hij had zich duidelijk verheugd op het gebeuren. “En je had niet bepaalde opiaten genomen?” wierp hij al bij aanvang van de uitzending, wanneer Erik vertelde een spooky night at the museum te hebben beleefd. Het beloofde wat.

De hele tijd moest ik aan Kippfest denken. Niet dat hij fysiek op hem leek, of dat zij dezelfde accent hadden, maar zijn manier van antwoorden – hij zei net geen Huhuhu’s – zijn onverbetelijke mimiek (Kippfestiaans, no doubt about it), zijn ogen die telkens priemen als speertjes. Hij stuitert. Het ziet er onnozel en maf uit, een opgewonden jochie, los en blij – tot hij ons een krijttekening voor 30 000 euro wil verkopen – hij is dus geenszins op zijn achterhoofd gevallen. Hij geeft geen antwoord, alsof hij nergens over nadenkt, maar zegt een miljoen keer “ja, ja, ja, ja”, slikt driekwart van zijn woorden in en heeft in die drie uur twee zinnen afgemaakt. 

-Waarom kopen mensen spullen?

-Ja ja ja ja…

-Je had een winkel. Wat was de bedoeling van die winkel?

-ja ja ja ja

Het deed me verlangen naar ondertiteling die zijn zinnen voor ons zou completeren, zodat we beter zijn train of thoughts konden volgen. Daar moet Zomergasten mijns inziens absoluut aan werken. Het was geen doen voor arme Jelle om dat zelf te gaan doen.

We werden ondergedompeld in kunstsoep van de coolste plank (John Bock, Jan Dibbets, Bas Jan Ader, Jeremy Deller, Christoph Schlingensief, Gerrit van Bakel, Joseph Beuys, Jörg Immendorf) waar je een sterke maag voor moest hebben, dat wel. Vooral van het eerste fragment hou ik een onpasselijk gevoel – wat vast de bedoeling van de kunstenaar is geweest, “Gij zult choqueren” niet waar, doch het is niet het soort dingen waar ik vrijwillig naar toe ga in mijn vrije tijd. Nergens gejammer over vermaledijde bezuinigingen, maar een aanstekelijke enthousiasme over Kunst: zo moet het zijn, zo werkt het. Er wordt wel een paar keer gezamenlijk gezucht dat we hier te lande geen Schlingensief hebben, althans, Jelle zuchtte en Erik ging er braaf in mee. Maar we hebben hier in friggin‘ Amsterdam een tastbaar alternatief, onder de vorm van mijn bloedeigen zwager Roé Çerpac, die zonder project afgestudeerd is aan het Rietveld – een gerenommeerde filosoof moest er aan te pas komen om de docenten aldaar tot het besef te laten komen dat ook, dat VOORAL, dát Kunst was. Roé is 24/7 bezig met Kunst waar hij een onnavolgbare definitie van geeft. Die u hem persoonlijk kunt gaan vragen want hij houdt elke dag kantoor op het terras van de Hema in de Kalvertoren (ook dat is Kunst), zoals Jelle wel weet, want hij heeft hem daar bezocht.

Telkens in de uitzending draait Erik de rollen om: dan is Jelle de Zomergast, die de vragen toegeworpen krijgt die hij zojuist zelf heeft geformuleerd. Jelle gaf daaraan blijmoedig gehoor. Hij mocht die gast graag, dat kon je zien. Hij had niets liever dan na afloop nog een afzakkertje met hem gaan drinken ergens (ach nee, dat kan helemaal niet, want Erik van Lieshout drinkt niet).

Een keer betrapte ik Erik op het verkopen van bullshit. Nadat we kunstgrootheid Jörg Immendorff zagen bewierookt worden door bondskanselier Schröder en personne, verzuchtte onze beste kunstenaar het gebrek aan zulke acties van de kant van het Nederlandse establishment. Nee de leiders des lands kwamen nooit en nimmer kijken, ze hadden geen interesse, daarom. Misschien had hij in zijn geheugen verder moeten zoeken dan presidentje Rutte, want onze Koningin, die heeft dat wel degelijk gedaan, kunstenaars bezoeken, ze had zelfs ooit een Huis-ten-Bosch vol leden van de intelligentsia (wat gefilmd is, zagen we dat niet bij een eerdere Zomergast?), en daar zaten absoluut kunstenaars bij – uit mijn blote hoofd Wim T. Schippers, in ieder geval. Hare majesteit kennende doet ze dat nog steeds, wellicht niet bij Erik, maar tja, misschien is ze niet van de walgelijke kunst. Nobody’s perfect.

Er werd natuurlijk over Kunst geluld (ik heb wat quotes opgeschreven, beschikbaar op aanvraag, voor de geïnteresseerden). Wat ik jullie niet wil onthouden is het onvergetelijke beeld van Erik van Lieshout die, vermomd in een bacterie, het ziekenhuis bezoekt. “Kunst is een bacterie” stelt hij dan. “Een virus. Een vies, besmettelijk ding.” Kunst is sowieso een entiteit op zich, in de wereld van Erik van Lieshout, een personage haast. Hij is overenthousiast. “Vind jij het ook leuk?” vraagt hij aan Jelle.

Bijna aan het einde van de uitzending blijkt waarom Erik zo stuiterde: hij moest plassen. Wat hij dan ook gewoon doet: hij verlaat zijn stoel en rent naar de WC’s, en hij zegt dat ook: “Ik moet naar de WC”. Ik weet niet jullie, maar ik heb nog niemand dat zien doen bij Zomergasten.

Van elk fragment werd verteld dat de kunstenaar in kwestie anderhalve week later dood ging. Ik vraag me dan af: waren we gisteravond getuigen van de zwanenzang van Erik van Lieshout? Gaat hij ook spoedig dood? Ik hoop het niet: het is zo’n innemende jongen. Dat hij zulke lelijke dingen maakt vergeven we hem dan ook collectief. 

[Waarschuwing vooraf: dit artikel bevat gruwelijke beschrijvingen]

Het is een dun koordje waar je op balanceert als presentator van een kwaliteitsprogramma als Zomergasten: aan de ene kant wil je de kijker iets te bieden hebben. Je verkoopt hem geen knollen voor citroenen. Het moet body hebben, intellectuele uitdaging oproepen, de hersencellen laten kraken. Tegelijkertijd moet je hem wel weten te boeien; in 3 uur tijd zullen er plenty gelegenheden zijn waar de zapzin zijn kop op zal steken. Je zult dus moeten entertainen. Hoe moeilijk viel dit ten dele aan Jelle Brandt Corstius gisteravond, met de immer op haar woorden lettende Lilian Gonçalves-Ho Kang You.

Het leek wel wetenschap. Je vermoedt dat je er iets van zult opsteken, dus blijf je kijken en gebeurt dat ook, maar je boeien doet het maar niet. En maar niet en maar niet. Er zijn thrillerachtige fragmenten waar je u tegen zegt, onwelgevallige stukken over Suriname die destijds achterover zijn gedrukt of op “enigerlei wijze” verdwenen, angstwekkende beelden van Afghaanse kleuters die een steniging naspelen, Liberiaanse vrouwen die een nep-vredesoverleg omturnen in een echte, weduwen die de beul van hun man vergeven nadat hij hen in geuren en kleuren heeft verteld hoe zij hun man reep na reep hebben gevild, en toch is het niet gelukt. Geen puntje-van-je-stoel-moment, geen ik-hou-mijn-adem-in, enkel een monotone uiteenzetting van gruwelijkheden die je haast onberoerd aanschouwt, en waarvan je na afloop opgelucht bent dat het achter de rug is.

Het bot waar Jelle zijn tanden op stuk heeft gebeten heet de advocatuur. Mevrouw Gonçalves was advocaat. Advocaten zijn gepokt en gemazzeld in hun woorden op een goudschaaltje leggen: het is hun beroep, je zult ze nooit betrappen op het formuleren van iets onzinnigs. Hoe nodig dat blijkt te zijn, even iets geks uitflappen gedurende een gehele avond tv kijken, bleek gisteren. Het gaat niet aan constant op je woorden letten, alle details zorgvuldig wegen voor je ze aan het hongerige volk voert. Het hoeft niet op de millimeter te kloppen, sterker nog: het MOET niet. Het is een doodzonde. Jelle heeft het wel geprobeerd, haar los te weken, maar het mislukte jammerlijk. Hij sprak iets over haar flirterige houding, dat ze waarschijnlijk van de tropen had – “flirten als sport”? Waar? Wanneer? Zij was zo stijf als een hark. Hij probeerde coûte que coûte ontspannen te blijven, en ik vond hem manmoedig hierin, maar iets van haar rigiditeit sloeg op hem over.

De fragmenten hebben de avond gered. Wie zal in staat zijn om dat Afghaanse meisje uit zijn geheugen te wissen, dat gevangen werd in het gruwelijke spel van een horde macho’s in de dop, klaar om haar te stenigen omdat ze naar school wilde gaan? Het fragment werd door mevrouw Gonçalves ingeluid met dat we zouden zien wat de oorlog doet met een kind – Guantanamo Bay werd er zelfs bijgehaald. Met de beste wil van de wereld kon ik geen van beide erin ontwarren. Het enige wat ik zag was het product van een strenge patriarchale cultuur en het nadoen van hun vaders, ooms en grote broers, die immers niet terugdeinzen om een meisje van 10 uit te huwelijken aan een despoot die haar neus en haar oren afhaakt als ze probeert te vluchten. Lilian koppelde dit aan de mondiale feminisering van de armoede, waarop Jelle, helaas, niet inging.

Het fragment over de Zuid-Afrikaanse Waarheidscommissie (vanavond om 21 uur te zien op Hollanddoc) waar Mamasela, leider van een bloeddorstige eenheid, de weduwen en zus van drie afgeslachte mannen in geuren en kleuren vertelt hoe zij hen reep na reep hebben gevild en geëlektrocuteerd was hemeltergend. De vrouwen liepen naar het overleg toe met uitspraken als: “They didn’t look sorry, it was as if they killed a dog.” De beul ontving ze. Er heerste kalmte en waardigheid, wat contrasteerde met de inhoud van zijn verhaal. Hij had spijt. De vrouwen voelden dat. Samen gingen zij naar de plek des onheils. De vrouwen wilden graag een grafsteen, een herdenking. Het belang dat zij daaraan hechten trof mij. Zij vergaven de dader, alle vier. De zus ging zelfs zo ver dat ze wierp: “I forgive and forget.” Haar moeder tegensputterde: “No, no, we can’t forget.” “Oh yes” zei ze dan, en ze maakte een wijd en krachtig wegwerpgebaar “I forget, I forget.” Nogmaals was ik getroffen door de vergevingsgezindheid van de Afrikanen. Eerder had ik dat in een documentaire over de Hutu’s en de Tutsi’s gezien: die nadat de strijdbijl begraven was ceremonieën hielden ter uitdrijving van de demonen (of waren dat tribunals?) waarna alles weer normaal leek te zijn: daders van onmetelijke gruweldaden bleven leven te midden van dorpsgenoten van wie ze de familieleden hadden afgeslacht. Toen net als gisteravond, besefte ik hoe weldadig dit is: zand erover en we starten op nieuw. Natuurlijk moet je bij vergeven, zoals Lilian juist opmerkte, in de gaten houden wat er met je vergeving verder gebeurt: wordt er geen misbruik van gemaakt om weer de fout in te gaan, de nagedachtenis eerbiedigt, worden de nabestaanden correct behandeld? Het laatste wat je wilt is op naïeve wijze je vertrouwen schenken aan iemand die dat niet verdient, die tot walgelijkheden in staat is, zoals de gewezen dictator van Liberia, Charles Taylor, die de verkiezingen won met de slogan: “He killed my pa, he killed my ma, but I will vote for him.” Maar toch is de Afrikaanse carpe diem-mentaliteit bewonderendswaardig: je weet immers niet van tevoren waar de wind vandaan zal waaien. De vriend van vandaag kan heel goed de vijand van morgen zijn.

We hebben vooral geleerd over Suriname. De decembermoorden in de nacht van 7 op 8 december 1982, toen de coupplegers onder leiding van Desi Bouterse 15 opponenten ombrachten kregen een gezicht: de man en de broer van Lilian behoorden tot de slachtoffers. We zagen hoe de huidige, op democratische wijze gekozen, president van het land de moord op een gevangene goedpraatte “I have a revolution to lead” of iets in die strekking, maar dan in het Sranantongo. Ja, ooit was er bezieling om het land weer op te bouwen, er waren plannen, er was geld, maar die plannen mislukten jammerlijk. Het waarom werd zorgvuldig uit de uitzending gehouden – is de waarheid te pijnlijk? Aan het einde vroeg Jelle: “Zou je terug willen keren naar Suriname” waarop zij loog: “Dat hangt van de omstandigheden af.”

Suriname is een land waar zij nimmer zal terug keren. Zij is nu een dame uit de betere kringen, naast de voorzitterschap van Amnesty International zetelt ze in de Raad van State, zowat het meeste potente orgaan des lands, de club die op onherroepelijke wijze over ieders lot beschikt, en die op de koop toe een adviserende functie bij de Senaat heeft. Wat zou zij in hemelsnaam in Suriname moeten, hoe lief of aangenaam dat land ook wordt?

Hij sloot af met: “Ik wil je bedanken voor de weloverwogen woorden”, wat een bezoeking was. Gelukkig werden we alvast warm gemaakt voor de aflevering van volgende week, waar een knotsgekke kunstenaar ten tonele zal verschijnen. We houden je eraan, Jelle. Laat het vonken!